Açık
Açık

23 Nisan 2018 Pazartesi
   EDİRNE | RÖPORTAJLAR | YAZARLAR | FOTO GALERİ | VİDEO GALAERİ | Reklam | Künye | İletişim
 YAZARLAR
/ Edirne Ahval / Bağımsız Günlük Siyasi Gazete  
edirneahval@gmail.com
Altay BAYATLI
Edirne’yi unutma.
04 Ağustos 2016, 09:26

Sevgili okurlarımız. Bu mükemmel başlık 1918-19 yıllarında yapılan Trakya Cemiyeti Edirne Planı’na ait. 1988 yılında Türk olduğu için baskılar sonucu Türkiye’ye göç etmiş Kerküklü Türkmen bir ailenin çocuğu olarak günümüzde gerçekten kıymetini bilemediğimiz bu kentin, birçok yerde ve yayınlarda karşıma çıkan planını sizlerle paylaşmak istedim.

                Trakya Cemiyeti’nin çalışması olan bu değerli eserin en temiz kopyasını Atatürk Kitaplığı’nda Edirne Köprülerini araştırırken tesadüfen buldum. Daha önceleri Edirne’de yıpranmış halde birkaç kamu kurumunda duvarda asılı halde bulunurken gözüme çarpmıştı ve incelediğim zaman çok ilgimi çekmişti. Lakin plan dönemin şartlarında hazırlandığı için, (o günün şartlarında mükemmel işçilik çıkarılmasına karşın) ciddi bir restorasyon istemekteydi. Nitekim bende merak uyandıran bu planı taratarak dijital ortama aktarıp üzerinde ciddi anlamda çalışmaya başladım. Tarama işlemi eski arşiv belgelerinde çok ciddi bir sorun olduğundan veri birçok hata ile birlikte elimize ulaşmakta (çözünürlük, tarama hataları ve matbaa hataları gibi). Planı tarattıktan sonra piksel piksel inceleme fırsatım oldu. Günümüzde ayakta olmayan yapıları, değişen yolları ve yapılan set ile maalesef Edirne’nin ne kadar da büyük bir boyutta tahrip edildiğini görmüş oldum.

                Plan üzerinde taşma yapan boyaları, yapıların kimliklerini veren ve görünmeyen işaretleri temizleyerek görünür ve anlaşılır hale, tarama sırasında meydana gelen ciddi renk hatalarını ve atlamaları elimden geldiğince düzeltmeye çalıştım. Bunlarla birlikte daha önce üzerinde durulmayan plan üzerindeki Osmanlıca olan metni günümüz Türkçesine çevirdim. 1918-19 tarihinde yapıldığını düşündüğüm bu Edirne Planında, yapıldığı tarihe ait çok ciddi nüfus dağılımı ile beraber Edirne içerisinde yaşayan azınlıklarla birlikte Türklerin mahallelerini çok net şekilde görmekteyiz. Tüm bunlarla beraber yapım yılında Edirne’de bulunan tüm eserlerin yerleri de net şekilde işaretlenmiştir. Edirne’deki mahalleler çeşitli renklerde taranarak o dönemdeki demografik yapı ciddi şekilde göz önüne gelmektedir. Haritanın yan tarafında Edirne’nin kadim tarihi hakkında bilgi verilmiş, Osmanlı döneminde ne kadar ciddi şekilde bina edildiği anlatılmak istenmiştir. Bu doğrultuda elimize çok ciddi ve verimli istatistiksel bilgiler geçmektedir. Planın çevirisine geçmeden önce bu planı o sıkıntılı yıllarda vücuda getiren Trakya Cemiyeti’ne de değinmek istiyorum.

                Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti 1918 tarihinde Edirne'de kurulmuştur. Batı ve Doğu Trakya'da çoğunluğu teşkil eden Türklerin haklarını, İngiltere, Fransa ve Rusya’ya (İtilaf Devletleri) karşı, barış yoluyla tanıtabilmek için; Türk Milletinin nüfus, ekonomi, kültür ve tarihi üstünlüğünü ortaya koymak, İtilaf Devletleri karşısında diplomatik girişimlerde bulunmak, muhtıralar vermek, nüfus istatistikleri hazırlamak, harita, grafik ve broşürler hazırlayarak Trakya Türk'ünün haklı sesini dünyaya duyurmak için kurulmuş bir cemiyettir. Bu doğrultuda planın yapım tarihi hakkında net bilgi bulunmasa da 1918 veya 1919 yıllarında yapılmış olması büyük bir olasılıktır. Bu plan, Edirne’de birçok farklı etnik kökene sahip olan halkın barış ve refah içinde birlikte yaşadığının yegane kanıtı olarak Türk Milletine karşı yürütülen kara soykırım iftiralarına tokat gibi bir cevap vermektedir.

SAĞ ÜST BÖLÜM:

Tıpkı Çeviri: Edirne Hakkında Ma’lumat Mecmu’ (Mecmele)

                Kadimen Orestiya اوره ستيا namıyla maruf evfak ve harab bir kasabadan İbaret olan Edirne şehr-i miladın birinci asrında Roma İmparatorlarından Hadriyan  هادرييه ن  tarafından tevsi’ ve tecdiden bina edilmiş ve fethine kadar banisinin ismine izafeten Hadriyano(u)polis هادرييانوپوليس tevsim olunmuştur. Hadriyan bina kerdese olan şehri sur ile çevirmiş ve böylece şimalden gelecek barbar istilasına mani olmak istemişdi. Bu tedbire rağmen şehir müteaddid defalar barbarlar tarafından zabt olunmuşdur. Diğer taraftan Hadriyano(u)polis ehl-i salib akını güzergâhına tesadüf etmiş olması hasebiyle bunların istilasına uğramış ve miladın 1011 tarihinden 1300 senelerine kadar daimi suretde Frenk rüesasına taht hükmünde kalmıştır. Ehl-i salibin çekilmesi üzerine Hadriyano(u)polis İslav akvamı tarafından mükerreren zabt ve tahrib edilmiştir.

                Türkler H. 763 Miladi 1361 senesinde Hadriyano(u)polis’i fetih etdikleri zaman muhtelif istilaler hasebiyle ğayet harab ve bahçeleriyle beraber surun dâhilinde münhasır ufak bir kasaba bulmuşlardı. Filvaki’ Hîn fethinde Hadriyano(u)polis kasabasında 15 mahalle, 8 kilise 1 saray Romalılardan kalma 1 su kemeri 1 ‘de harab tiyatro var idi. Nüfusu ancak 20.000 kadar tahmin olunmakda idi.

                Salatîn Osmaniye Edirne tesmiye eyledikleri bu şehri yeniden bina edercesine tevsi’ , tezyin ve i’mar ve kendilerine pay-i taht ittihaz etmişlerdi. Fethinden bir asır sonra Edirne şehrinde mahallet adedi 100’ü bulmakda ve nüfusu 50.000’i tecavüz etmekde idi. Elyevm 214 mahalleyi ihtiva eden Edirne şehrinin 86.650 nüfusu olub bunun yalnız 22.816 ‘sı Rum’dur.

                Edirne’de 157 cami’ vardır ki bunlardan Sultan Selim, Üç Şerefeli ve Yeni İmaret, Yıldırım Muradiye Cami’ şerifleri Türk Mimarisinin en belend/bülend şevahidindendir. Bundan ma’ada 1 Dar-el Hadis 15 medrese, 1 kütübhane, 70 tali ve ibtidai mekteb, 3 Hastahane, 8 imaret, 37 han ve kervansaray, 3 cesim sur kemeri, 550 çeşme ve sebil, 24 hamam, 1 hükümet konağı, 1 belediye dairesi, 4 kışla, 1 daire askeriye, 4 mahkeme 1 habishane ve 8 büyük köprü mevcuddur. Bunların kefesi Türkler tarafından vücuda getirilmiş eser ve müessesatdir.

                Edirne de ayrıca 26 kilise, 4 havra, gayri müslümlere ait 10 mekteb bulunmaktadır. Asar-ı atikaden olmak üzere Romalılardan kalma 1 kule görülürken elyevm yangın kulesi makamında kullanılmaktadır.

Günümüz Türkçesi: Edirne hakkında genel bilgi.

                Eskiden Orestiya اوره ستيا adıyla anılan, bulunduğu yerde harap bir kasabadan ibaret olan Edirne şehri, M.S. 1. yy. ‘da Roma İmparatorlarından Hadriyan  هادرييه ن  tarafından genişletilerek yeniden bina edilmiş ve fethine kadar bu kenti yapan imparatorun adını taşıyarak Hadriyanopolis هادرييانوپوليس adıyla anılmıştır. Hadriyan sıkıntılı ve kötü durumda olan şehri sur ile çevirmiş ve böylece kuzeyden gelecek barbar istilasına engel olmak istemişti. Bu tedbire rağmen şehir defalarca barbarlar tarafından işgal görmüştür. Diğer taraftan Hadriyanopolis haçlı seferleri yolu üzerinde olması nedeniyle haçlıların istilasına uğramış ve M.S. 1011 tarihinden 1300 senelerine kadar aralıksız olarak Frenk egemenliği altında kalmıştır. Haçlıların çekilmesi üzerine Hadriyanopolis Slav kavimleri tarafından defalarca işgal ve yıkım görmüştür.

                Türkler H. 763, Miladi 1361 tarihinde Hadriyanopolis’i teslim aldıkları zaman çeşitli istilalar nedeniyle gayet perişan ve bahçeleriyle beraber sadece surun içinde küçük bir kasaba bulmuşlardı. Ele geçirildiği tarihte Hadriyanopolis kasabasında 15 mahalle, 8 kilise, 1 saray, eski Romalılardan kalma 1 su kemeri ve 1 yıkık tiyatro var idi. Nüfusu ancak 20.000 kadar tahmin ediliyordu.

                Osmanlı Sultanlarının Edirne ismi verdikleri bu şehri, yeniden inşa edercesine genişletip süsleyerek ve imar ederek, kendilerine saltanat merkezi haline getirmişlerdi. Fethinden bir asır sonra Edirne şehrindeki mahalleler 100’ü bulmakta ve nüfusu 50.000’i geçmekteydi. Bugün 214 mahalleyi barındıran Edirne şehrinin 86.650 nüfusu olup bunun yalnız 22.816 ‘sı Rum’dur.

                Edirne’de 157 cami vardır. Bunlardan Sultan Selim, Üç Şerefeli Cami, Yeni İmaret Yıldırım Cami, Muradiye Camileri Türk Mimarisinin en büyük örneklerindendir. Bundan başka 1 darül hadis, 15 medrese, 1 kütüphane, 70 ilk ve ortaokul, 3 Hastane, 8 imaret , 37 han ve kervansaray, 3 büyük sur kemeri, 550 çeşme ve sebil, 24 hamam, 1 hükümet konağı, 1 belediye binası, 4 kışla, 1 komutanlık, 4 mahkeme, 1 hapishane ve 8 büyük taş köprü mevcuttur. Bunların hepsi Türkler tarafından yapılmış eser ve hizmet kurumlarıdır.

                Edirne de ayrıca 26 kilise, 4 havra, Müslüman olmayanlara ait 10 okul bulunmaktadır. Eski eserlerden olmak üzere Romalılardan kalma 1 kule görülürken günümüzde yangın kulesi olarak kullanılmaktadır.

LEJANT (Sırasıyla) :  Müslüman Mahalleleri, Rum Mahalleleri, Yahudi Mahalleleri, Ermeni Mahalleleri

Camiler, Kiliseler, Sinagoglar, Hamamlar, Okullar ve Yüksekokullar, Resmi Binalar, 1914 Yangınında harap olan mahalleler, Hadriyan Suru

04 Ağustos 2016, 09:26
 YORUMLAR
 YORUM YAZ
Adınız :
E-mail :
Başlık :
Yorumunuz :
Güvenlik Kodu
:

 DİĞER YAZILARI
Edirne’yi unutma. - (04 Ağustos 2016, Perşembe 09:26)
SULTAN II. BAYEZİD HAN KÜLLİYESİ - (28 Haziran 2016, Salı 13:44)
Sultan Mecid – Mecidiye – Mahmudiye – Yeni – Dış – Meriç Köprüsü - (18 Haziran 2016, Cumartesi 10:20)
YALNIZGÖZ – TEKGÖZ KÖPRÜSÜ - (15 Haziran 2016, Çarşamba 10:48)
KANUNÎ – SARAY KÖPRÜSÜ - (14 Haziran 2016, Salı 10:24)
SULTAN II. BAYEZID – YENİ İMARET KOPRUSU VE BAĞLANTISI - (13 Haziran 2016, Pazartesi 10:17)
FATİH – HAS BAHÇE – CEPHANELİK – BÖNCE ve SÜVARİ KÖPRÜSÜ - (11 Haziran 2016, Cumartesi 10:23)
YILDIRIM KÖPRÜSÜ - (09 Haziran 2016, Perşembe 16:33)
Yanlış demek istemem, eksik bilgi diyelim. - (08 Haziran 2016, Çarşamba 16:17)
Yazar arşivi  
Nevser ERASLAN

Siz sınıfta kaldınız!
Çetin ÜNSALAN

İktidara talip partilere ortak çağrı
Ali İhsan GÜRCİHAN

Bir  ölümün  hatırlattıkları !...
Buşra DENGİN

Nasıl bir gelecek?
Melek CANİKLİ

Kabak salatalı tavuk köftesi
Behiç GÜNALAN

SAROS RUHUNU TESLİM EDİYOR!..
İnci Küpeli Kız

Çünkü vakit, ömürdür…
Serap Girgin BAYKAL

AB ve Türkiye arasında neler oluyor?
Fatma BAYKO

Kırsalın türküsü
Hakan İNCİ

Edirne sosyal sorumluluk projelerinin neresinde ?
Emin İNAĞ

KOBİ'lerin Marka gücü
Altay BAYATLI

Edirne’yi unutma.
Nilgün ERMAN

Hangi Mesleği Seçmeliyim?
    FETÖ şüphelileri yol kontrolünde yakalandı
    Yunanistan'a kaçma girişimindeyken yakalandı
    İmam, çocuklara sporu tarihi camide sevdiriyor
    3 yaşında İstiklal Marşı’nı ezbere okudu
    Çocuk Şenliği kapılarını açtı
 EDİRNE | RÖPORTAJLAR | YAZARLAR | FOTO GALERİ | VİDEO GALAERİ | Reklam | Künye | İletişim

NG Ajans Yayıncılık Reklam ve Danışmanlık Sabuni Mah.Vavlı Cami Sk.Halise Atlı İş Merkezi No :8 D:6/15 EDİRNE
Tel: 0284 214 69 19
Edirne Ahval Gazetesi resmi web sitesi ©2015 Tüm hakları saklıdır, içerik kaynak gösterilmeden kopyalanamaz.
EDIRNEAHVAL.COM ABONESİ sanalbasin.com üyesidir