‘Destek askıda, çiftçi çıkmazda’
CHP Uzunköprü İl Genel Meclisi Üyesi Mustafa Üstün, 2024’te açıklanan 2025 yılı tarımsal desteklerinin 2026 Şubat’ında askıya çıkarılmasına tepki göstererek, desteklerin alım gücünün yüzde 40–45 eridiğini ve çiftçinin üretimden kopma noktasına geldiğini söyledi.
Edirne İl Genel Meclisi Uzunköprü Üyesi ve CHP Grup Sözcüsü Mustafa Üstün, tarımsal destekleme politikalarına sert sözlerle yüklendi. İl Genel Meclisi toplantısında gündem dışı söz alan Üstün, 2024 yılında açıklanan 2025 yılı tarımsal desteklerinin ancak 2026 yılının Şubat ayında askıya çıkarılmasının büyük bir karmaşaya yol açtığını belirterek, çiftçinin üretim planlamasının imkânsız hale geldiğini söyledi. Üstün, yaşanan süreci “çiftçinin zamanla yarışırken desteklerin yıllar arasında kaybolması” olarak tanımladı.
“DESTEKLER İKİYE BÖLÜNDÜ, KAFA KARIŞIKLIĞI ARTTI”
Mustafa Üstün konuşmasında bu yıl ilk kez uygulanan çift askı sistemine dikkat çekerek, desteklerin temel destek ve planlı üretim desteği olarak iki ayrı başlıkta askıya çıkarıldığını vurguladı. Üstün, “2024 yılında açıklanan 2025 yılı tarımsal destekleri, 2026 yılının Şubat ayı itibarıyla askı listelerine çıkarılmıştır. Yıllara baktığınızda zaten başlı başına bir karmaşa söz konusudur. 2024 yılında açıklanan destekler 2025 yılına ait, ancak askıya çıkışı 2026 yılındadır. Bu durum hem çiftçinin kafasını karıştırmakta hem de üretim planlamasını imkânsız hâle getirmektedir. Bu yıl tarımsal desteklemelerle ilgili yeni bir düzenleme uygulanmıştır. İlk kez destekler iki ayrı başlık altında, yani temel destek ve planlı üretim desteği olarak çift askı listesi halinde yayımlanmıştır. Temel destekte 317 lira, planlı üretim desteğinde de 317 lira olmak üzere toplamda 634 liralık destek, askıya çıkmış ve muhtarlıklarda yayınlanmaya başlanmıştır. Biz çiftçiler olarak 2025 yılı ürün portföyümüzü tamamladık. Şu anda 2026 yılındayız” ifadelerini kullandı.
“ÇİFTÇİNİN ALIM GÜCÜ YÜZDE 45 ERİDİ”
Desteklerin alım gücünün ciddi biçimde düştüğünü rakamlarla anlatan Üstün, buğday üzerinden yaptığı hesaplamayla çiftçinin kaybını gözler önüne serdi. Üstün, “Eğer biz 2024 yılının Kasım ayında buğday ekerken, bu destekle mazot alsaydık, o günkü fiyatlarla 14–14,5 kilo mazot alabiliyorduk. Aynı dönemde çiftçinin en çok kullandığı 20-20 gübresinden yaklaşık 51 kilo alabiliyorduk. Ancak bugün hâlâ bu para elimize geçmiş değil. Eğer bugün bu para elimize geçse, aynı destekle ancak 10 kilo 800 gram mazot alabiliyoruz. Gübrede durum çok daha vahim. O gün 51 kilo gübre alırken, bugün sadece 27 kilo gübre alabiliyoruz. Peki çiftçinin kaybı ne kadar? Matematiksel olarak baktığımızda, yüzde 40–45’in üzerinde bir kayıp söz konusudur. Bir de 2024 yılı üretim yılına dönelim. 2024 yılında çiftçi, buğday için kilogram başına yalnızca 1 lira 75 kuruş destek aldı. Trakya ortalaması olan 500 kilo verim üzerinden hesapladığımızda, çiftçinin buğdaydan aldığı destek 875 liradır. Buna mazot ve gübre desteği olarak verilen 230 lirayı eklediğimizde, 2024 yılında çiftçinin eline geçen toplam destek 1.105 lira olmuştur. Bugün ise elimize geçmesi öngörülen rakam 634 liradır. Şimdi soruyorum: “Tarımsal destekler yüzde 200, yüzde 300 arttı” deniliyor. Peki gerçekten arttı mı? Siyasi iktidar, tarımsal desteklerin üretimi artırmak için verildiğini söylüyor. Ancak enflasyon bazında baktığımızda, bu artışların hiçbir karşılığı olmadığını net bir şekilde görüyoruz. 15 ay içerisinde rakamların nereden nereye geldiğini hepimiz görebiliyoruz” şeklinde konuştu.
“TARIM SEKTÖRÜ KÜÇÜLÜRKEN ÜRETİME KÖSTEK OLUNUYOR”
Tarım sektöründeki genel tabloya da değinen Üstün, TÜİK verilerini hatırlatarak tarımın küçüldüğünü söyledi. Üstün, “Bakın, Türkiye İstatistik Kurumu’nun resmî verilerine göre, tarım sektörü 2025 yılında yüzde 12,5 küçüldü. Bunu ben söylemiyorum, devletin resmî kurumu söylüyor. Tarım sektörü küçülürken, destekleme modelleriyle tarımı desteklememiz gerekirken, ne yazık ki üretime köstek oluyoruz. Bu yıl uygulanan çift askı sistemi de çiftçinin kafasını karıştırmıştır. Temel destek ayrı, planlı üretim desteği ayrı askıya çıkmıştır. Çiftçi çok durumda, paralar ele geçmediği için çiftçinin sıkıntısı günden güne büyüyor. Çiftçi doğal olarak şunu soruyor: “Bu destekler tek seferde mi ödenecek, yoksa ikiye mi bölünecek?” Bu konuda net bir açıklama yoktur. Çiftçi çok zor durumdadır. 15 gün sonra sahaya çıkmak zorundadır, çünkü gübre zamanı gelmiştir. Ancak destekler elimize geçmediği için çiftçinin sıkıntısı her geçen gün büyümektedir” ifadelerini kullandı.
‘BAKANLIKTA KİMSE YOK MUDUR Kİ ÜRETİCİYİ BİLGİLENDİRSİN’
Konuşmasının son bölümünde kredi politikalarına da değinen CHP’li Üstün, Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatifleri üzerinden kullanılan sübvansiyonlu kredilerin fiilen işlevsiz hale geldiğini savundu. Üstün, “Ziraat Bankası üzerinden kullanılan sübvansiyonlu krediler var. Siyasi iktidar sürekli düşük faizli kredi verdiklerini söylüyor. Ama Bağ-Kur ve SSK borçları gerekçe gösterilerek çiftçinin krediye erişimine takoz konulmaktadır. Bir de görünmeyen bir gerçek var: Ziraat Bankası, sübvansiyonlu kredilerde limit artışına gitmemiştir. Limitler artmadığı için, az önce verdiğim örnekte olduğu gibi, aynı parayla gübre ve mazot alım gücü yarı yarıya düşmüştür. Bu da çiftçinin üretimden çekilmesine neden olmaktadır. Tarım Kredi Kooperatiflerine baktığımızda, yaklaşık 86 bin ortaklı bu yapıda, bir çiftçinin ipotek vermeden kullanabileceği kredi limiti sadece 300 bin liradır. Bugün 300 bin lirayla bir tarımsal işletmenin ayakta kalması mümkün müdür? Çiftçinin en büyük ama görünmeyen yaralarından biri de, devletin verdiğini söylediği sübvansiyonlu kredilerin fiilen kullanılamaz hâle gelmesidir. Geldiğimiz noktada tarım ekonomisi her geçen gün daha büyük bir çıkmaza sürüklenmektedir. Destekleme modelleri açıklanırken Tarım Bakanlığı’nın hiç mi müsteşar yok ki bu konuda bilgi versin.” diye konuştu.
“DESTEKLER ÖDENMEDEN ÜRETİM SÜRDÜRÜLEMEZ”
Üstün, “Yaklaşık 1-1,5 yıl geriden geliyor. 2024 yılında açıklanan 2025 yılı destekleri, 2026 yılının Şubat ayında askıya çıkmıştır ve ne zaman ödeneceği hala belli değildir. Askı süresi yaklaşık 15 gündür. Çiftçi itiraz edecek, sonra ne olacağını kimse bilmiyor. Biz şu anda 2026 yılındayız. 2026 yılının buğdaylarını, 2025 yılının Kasım ayında ektik. Ama hâlâ 2025 yılının desteklerini alamıyoruz. Geçtiğimiz yıla baktığımızda da desteklerin fiilen yüzde 35 oranında düştüğünü görüyoruz. Bu yanlıştan bir an önce dönülmesini talep ediyoruz. Çiftçi desteklenmeden tarımsal üretimin sürmesi mümkün değildir” dedi.
Adem Batuhan SEVER
